Bên cạnh dòng chảy cắt giảm lao động do thiếu đơn hàng của các doanh nghiệp thuộc nhóm ngành dệt may, điện tử, da giày, gỗ ở khu vực phía Nam, thì từ đầu năm 2022, thị trường lao động còn hụt mất một só lượng không nhỏ nhân lực. Đó là những lao động có thâm niên từ trên 15 năm, có kinh nghiệm, có kỹ năng chủ động nghỉ việc. Đây không chỉ là vấn đề lớn với việc ổn định nguồn lực lao động của các doanh nghiệp mà còn là bài toán khó cho vấn đề an sinh xã hội.
Chủ động nghỉ việc, vì sao?
Bà Vũ Thị Hiền, trưởng phòng Nhân sự công ty may Quản Việt cho biết, sau đại dịch covid-19, người lao động đã thay đổi hoàn toàn trong suy nghĩ về công việc. Họ không còn muốn gắn bó lâu dài và ổn định với chỉ 1 công việc, 1 chỗ làm. Và vì vậy, từ 1 doanh nghiệp với gần 30 năm hoạt động, số lượng công nhân có thâm niên, tay nghề cao khá đông, công ty phải chứng kiến tình trạng người lao động xin nghỉ việc hàng loạt. “Một chuyền may có khoảng 27,28 công nhân thì trung bình có khoảng 7,8 công nhân có tay nghề nghỉ việc, họ kéo nhau nghỉ việc để hưởng BHXH 1 lần. Đa số họ đều có thâm niên làm việc gần 15 năm khiến DN rất đau đầu trong việc tìm nguồn bổ sung”
Còn tại công ty Hansae Việt Nam, theo ông Võ Văn Hùng, chủ tịch công đoàn, từ hơn 20.000 công nhân làm việc tại 3 công ty đặt tại TP HCM, Tiền Giang, Tây Ninh thì nay chỉ còn hơn 10.000 lao động. Lý do vì hàng dệt kim vốn chiếm đến 80% trong tổng số đơn hàng sụt giảm đến hơn phân nửa buộc phải cắt giảm việc làm chỉ là 1 phần trong số hơn 4.000 người của công ty nghỉ việc từ đầu năm 2020 đến nay. Bởi khi công ty có chính sách nếu tự nguyện nghỉ việc thì hỗ trợ 2 tháng lương cho công nhân có từ 10 năm làm việc trở lên, 3 tháng lương nếu làm việc trên 12 năm, thì đa số người lao động lớn tuổi đều xin nghỉ và mục đích không hẳn là vì khoản hỗ trợ của công ty mà để hưởng BHXH một lần. "Thông tin về việc rút ngắn thời gian đóng BHXH để hưởng lương hưu còn từ 10-15 năm và đề xuất chỉ cho hưởng 8% khi rút BHXH một lần là nguyên nhân chính tác động đến quyết định xin nghỉ việc của công nhân" ông Hùng cho biết. Trong bối cảnh thiếu đơn hàng, thì việc giảm lao động bằng hình thức lao động tự nguyện nghỉ việc tưởng là thuận lợi, nhưng lại không phải như vậy. Bởi nếu có đơn hàng trở lại thì với 70% nhân lực thiếu hụt tại nhà máy ở Củ Chi, Hansae Việt Nam sẽ bù đắp như thế nào?
Ảnh minh họa - Bích Thủy
Một chính sách riêng cho lao động và người sử dụng lao động lớn tuổi
Lao động lớn tuổi xin nghỉ việc thì dễ nhưng sau khoảng thời gian khó khăn về dịch bệnh, không có tích lũy, số tiền lãnh BHXH 1 lần nhanh chóng cạn kiệt, kiếm việc làm trở lại không hề dễ. Theo Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, trong 472.000 lao động chịu ảnh hưởng trực tiếp năm 2022, ngoài số bị mất việc, số bị giảm giờ làm hàng ngày, làm cách nhật, nghỉ hưởng lương ngừng việc, tạm hoãn hợp đồng lao động là 91,2%; 30.300 lao động nữ từ 35 tuổi trở lên. Ngoài lý do lao động tự xin nghỉ việc, không loại trừ nguyên nhân thanh lọc đẩy lao động trên 35 tuổi khỏi doanh nghiệp để tuyển người trẻ hơn, chi phí thấp hơn.
Trước mắt, để giữ ổn định lực lượng, giúp người lao động yên tâm trụ lại với doanh nghiệp, các địa phương có đông công nhân đã có chính sách hỗ trợ. Bình Dương hỗ trợ 46.500 người bị cắt, giảm giờ làm 1 triệu đồng/người; Đồng Nai cũng sẽ ban hành chính sách gói hỗ trợ khoảng 75 tỷ đồng cho các đối tượng này. Tuy nhiên, theo các cơ quan lao động tại các địa phương, thì đây là lúc cần có sự hỗ trợ từ chính sách chung. Đó là nên trích quỹ bảo hiểm thất nghiệp hiện đang kết dư hơn 55.000 tỷ đồng để hỗ trợ doanh nghiệp giữ chân lao động, cũng là giữ người lao động có kinh nghiệm ở lại công ty. Ngoài ra, các doanh nghiệp cũng đề xuất cần xem lại kẽ hở trong quy định về trợ cấp thất nghiệp để tránh trục lợi từ quỹ này, đồng thời cũng là biện pháp để người lao động lớn tuổi trước khi quyết định nghỉ việc sẽ cân nhắc kỹ hơn. Mặt khác, cũng cần có chính sách ưu đãi đối với doanh nghiệp sử dụng lao động lớn tuổi. Nhưng quan trọng nhất, theo cả doanh nghiệp và cơ quan quản lý lao động, thì rất cần xem lại công tác tuyên truyền, truyền thông, để người lao động có thông tin chính xác về các chính sách an sinh của nhà nước. Bởi công nhân nghỉ việc tự nguyện hoặc cố ý thất nghiệp để hưởng BHXH 1 lần, bảo hiểm thất nghiệp hiện nay đều do lo ngại trước các thông tin đồn thổi về những thay đổi trong chính sách. Trong khi việc này còn đang trong quá trình bàn thảo, chưa có quyết định cuối cùng./.
Bài và ảnh: Bích Thủy/kenhcongdong.com
