Theo dự báo của nhiều chuyên gia an toàn thông tin mạng, những cuộc gọi và tin nhắn lừa đảo đang có chiều hướng gia tăng cả về số lượng, mức độ tinh vi và bắt kịp với xu thế bằng việc liên tục thay đổi kịch bản. Với việc hơn 1,15 triệu thuê bao điện thoại bị khóa sim 2 chiều do chưa chuẩn hóa thông tin, sim rác dần bị loại trừ thì liệu có thể triệt tiêu những hình thức lừa đảo khiến không ít người sa bẫy này không?
Kịch bản : Cập nhật theo xu thế
Ở đây Bộ thông tin truyền thông nhé. Tôi làm ở bộ phận tiếp nhận khiếu nại lĩnh vực truyền thông nha anh. Tôi thông báo cho anh được biết là sim của anh sẽ bị khóa 2 chiều trong 2 giờ nữa
Tôi là trung úy Phạm Anh Tú, gọi cho anh từ phòng tiếp nhận và xử lý thông tin công an TP.HCM. Tôi cần anh phối hợp với công an chúng tôi để làm rõ việc thẻ ngân hàng này có liên quan đến 1 vụ án buôn bán trẻ em và rửa tiền
Tôi là thiếu úy Trần Ánh Minh, Cục quản lý giao thông đường bộ số 3, thành phố Đà Nẵng, vào ngày 3.9.2022, anh vượt đèn đỏ rồi va chạm với 1 người đi bộ nhưng không dừng lại giải quyết
Em bên đài truyền hình, em có dịch vụ tăng view cho các chương trình của đài. Em gửi link những cái video qua chị, chị coi đi. 1 ngày chị coi chừng 1 phút mười cái thôi một ngày chị coi thì có nhiều nhất là khoảng 3 – 400.000 đồng đó chị
Không ít người đã nhận được những cuộc gọi như vậy thời gian gần đây. Chưa kể là những tin nhắn cảnh báo mất an toàn hay thẻ ngân hàng đang bị sử dụng trái phép.
Một kiểu tin nhắn giả mạo
Tuy rất đa dạng về kịch bản lừa đảo nhưng theo tiến sĩ Võ Văn Khang, phó chủ tịch Chi Hội An toàn Thông tin phía Nam cho rằng nội dung lừa đảo tuy phong phú nhưng có thể chia thành 2 loại kịch bản: Một là mang tính chất dọa nạt, và phần còn lại là kiểu vận may từ trên trời rơi xuống. Điều đáng nói là, dù hình thức không thay đổi nhưng nội dung thì luôn luôn được cập nhật theo xu thế.
Ví dụ cảnh báo khóa sim điện thoại sau 2 giờ hiện đã được cập nhật nguyên nhân là do chưa chuẩn hóa thuê bao chính chủ. Các cuộc gọi từ công an được chuyển sang thành cuộc gọi từ giáo viên, nhà trường thông báo con bị tai nạn. Và không chỉ có 1 người mà còn cả đội ngũ “diễn viên” tham gia trong vai bác sĩ khoa cấp cứu …Đối với tin nhắn thì từ cảnh báo ngân hàng đã chuyển sang việc đăng ký học bổng, kiểm tra năng lực tiếng Anh.
Một điều đáng chú ý là cả 2 loại nội dung lừa đảo này đều được xây dựng trên cơ sở 50% sự thật, tức là những thông tin cá nhân đã bị đánh cắp hay mua bán trái phép. Với sự xuất hiện và tham gia của trí tuệ nhân tạo như Chat GPT, thì việc tạo ra những nội dung mang tính cá nhân hóa với từng tin nhắn, từng cuộc gọi deepfake – giả mạo cả hình ảnh và âm thanh, lại càng khiến người nhận dễ dàng tin tưởng và sập bẫy hơn. Theo ông Nguyễn Minh Đức, sáng lập Công ty CP An toàn thông tin Cyradar thì các hệ thống chống fishing – tin nhắn email lừa đảo, dựa trên mẫu nhận diện theo mẫu hoặc 1 số từ khóa liên quan đến lừa đảo nhưng khi nó được viết linh hoạt như 1 người được viết thì nó khó phân biệt hơn rất nhiều.
Giải pháp triệt tiêu cuộc gọi và tin nhắn lừa đảo
Tháng 4.2022, website dauhieuluadao.com [1] ra đời bằng sự hợp tác giữa Trung tâm Giám sát an toàn không gian mạng quốc gia và Google. Không chỉ đưa ra 3 quy tắc vàng để người dùng có thể tránh sập bẫy lừa đảo từ điện thoại, website này còn có những bài trắc nghiệm từ các kịch bản lừa đảo có thể gặp được để người dùng trải nghiệm.
Tháng 3.2023, trước thực trạng giả mạo tên miền, núp bóng các website lớn, chuyên cung cấp các dịch vụ và thông tin chính thống, một cổng thông tin cho phép người sử dụng tra cứu thông tin tin cậy về tên miền, chủ thể đăng ký sử dụng tên miền trên cơ sở dữ liệu tên miền đăng ký, sử dụng tại Việt Nam do Trung tâm Internet Việt Nam - Bộ Thông tin và Truyền thông quản lý, được đưa vào hoạt động. Trong 1 tháng, đã có hơn 80.000 lượt tìm kiếm và đã phát hiện 68% tên miền giả mạo các ngân hàng, 24% có yếu tố cờ bạc.
Website: tracuutenmien
Động thái mới nhất, khi đầu tháng 4, gần 1,4 triệu sim điện thoại bị khóa 1 chiều và đến giữa tháng 4.2023 thì 1,15 triệu thuê bao không chuẩn hóa thông tin chính chủ bị khóa 2 chiều, siết chặt tình trạng sim rác phát tán cuộc gọi và tin nhắn lừa đảo. Tuy nhiên, nhiều người cho biết, mỗi ngày họ vẫn nhận được 2,3 cuộc gọi và tin nhắn dạng này.
Tiến sĩ Võ Văn Khang cho biết, với sự phát triển của công nghệ và thiết bị, trước đây để gửi tin nhắn sms chi phí khá tốn kém. Tuy nhiên, thiết bị giả mạo trạm BTS hiện đã được làm gọn nhẹ theo hình thức di động, giá thành rẻ nên hình thức gửi tin nhắn rác lại gia tăng và đánh đúng vào khâu yếu nhất, nhạy cảm nhất.
Trạm BTS giả mạo phát tán tin nhắn rác
Điều này cho thấy, những biện pháp mang tính chuyên môn chưa thể đủ cho mục tiêu loại trừ cuộc gọi và tin nhắn rác. Trong bối cảnh mà thông tin cá nhân luôn đứng trước nguy cơ bị đánh cắp khi mà để thụ hưởng bất cứ dịch vụ gì chúng ta cũng phải khai báo thông tin cá nhân, thì việc bảo vệ thông tin cá nhân khó có thể đảm bảo. Giải pháp tốt nhất chính là luôn đặt mình ở trạng thái “double check” tức kiểm tra chéo trước khi thực hiện bất cứ một hoạt động, thao tác nào theo yêu cầu từ các cuộc gọi hay tin nhắn. Ngoải ra, theo tiến sĩ Võ Văn Khang, hơn lúc nào hết cần đẩy mạnh vai trò của truyền thông. Bởi dù kịch bản lừa đảo có thay đổi đến đâu nhưng Khi có kịch bản mới nếu tốc độ truyền thông từ các cơ quan truyền thông, của media, thậm chí các cơ quan nhà nước a đủ lớn thì đất để cho những người lừa đảo này càng ngày càng hạn chế.
Còn việc hạn chế tiến tới loại trừ sim rác, dù chưa thể thấy ngay hiệu quả nhưng về lâu dài, với sự chung tay của cả cộng đồng trong báo cáo cuộc gọi, tin nhắn rácviệc sở hữu số điện thoại đế phát tán cuộc gọi, tin nhắn sẽ ngày càng khó hơn và không mang lại lợi ích về kinh tế, động cơ chính của lừa đảo./.
Bài và ảnh: Bích Thủy/kenhcongdong.com
