Miền Bắc trải qua mùa xuân ấm lạ thường, nhiều ngày nắng gắt như mùa hè, mưa phùn nồm ẩm ít xuất hiện, không còn "rét nàng Bân".
Mùa xuân năm nay ở miền Bắc ghi nhận nhiều dấu hiệu khác thường khi nền nhiệt tăng cao, mưa phùn và nồm ẩm xuất hiện thưa thớt, không còn kéo dài dai dẳng như mọi năm. Thay vào đó là những khoảng thời gian trời hửng nắng, nhiệt độ tăng nhanh, có lúc mang cảm giác như đầu hè.
Mùa xuân ấm bất thường
Theo TS Trương Bá Kiên, Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Khí tượng Khí hậu, Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển, thời tiết cuối đông - đầu xuân năm nay ở miền Bắc phản ánh rõ xu hướng ngày càng phổ biến trong những năm gần đây: mùa chuyển tiếp ngắn hơn, nền nhiệt cao hơn và trạng thái thời tiết biến động mạnh hơn so với quy luật truyền thống.
"Mưa phùn, nồm ẩm vẫn xuất hiện, nhưng không còn kéo dài liên tục thành nhiều đợt dai dẳng như trước, mà thường diễn ra ngắt quãng, xen giữa là những ngày trời hửng nắng, nhiệt độ tăng nhanh, có lúc tạo cảm giác như đầu mùa hè", TS Trương Bá Kiên nói.
Miền Bắc trải qua mùa xuân ấm bất thường, có ngày nắng chói chang như mùa hè. (Ảnh: Minh Quang)
Nếu nhìn trên bức tranh rộng hơn của mùa đông 2025 – 2026, các số liệu khí tượng cho thấy nền nhiệt tại miền Bắc nhìn chung cao hơn trung bình nhiều năm.
Cụ thể, trong các tháng mùa đông từ tháng 12/2025 đến tháng 2/2026, nhiệt độ trung bình trên phần lớn lãnh thổ Việt Nam cao hơn khoảng 0,1-2,0°C.
Khu vực Bắc Bộ và các tỉnh từ Thanh Hóa đến Hà Tĩnh, tháng 12/2025 và tháng 1/2026 phổ biến cao hơn khoảng 0,5-1,0°C; sang tháng 2/2026, nhiều nơi ở Bắc Bộ cao hơn 1-2°C.
Đáng chú ý, nếu xét riêng giai đoạn cuối tháng 2 đến tháng 3, nền nhiệt tại miền Bắc và Bắc Trung Bộ cao hơn trung bình nhiều năm khoảng 1-3°C, các khu vực khác phổ biến cao hơn 0,5-1°C.
"Đây là mức chênh lệch khá lớn đối với thời kỳ cuối đông - đầu xuân, đủ để người dân cảm nhận rõ một mùa xuân ấm bất thường, ít rét và có nhiều ngày giống như đầu hè", TS Trương Bá Kiên thông tin.
Nhiệt độ tháng 2 tại trạm Phù Liễn, TP Hải Phòng từ năm 2013 đến 2026. (Nguồn: Đài Khí tượng thuỷ văn TP Hải Phòng)
Về khía cạnh kỷ lục, TS Kiên cho rằng hiện mới ghi nhận nhiệt độ cao tại một số trạm, nhưng chưa đủ cơ sở để khẳng định đây là mức kỷ lục trên diện rộng nếu chưa có tổng kết đầy đủ đến hết tháng 3. Tuy nhiên, điều quan trọng hơn không chỉ là vài trị số cực đoan, mà là xu thế nền.
Các số liệu những năm gần đây cho thấy số đợt rét đậm, rét hại kéo dài có xu hướng giảm, trong khi các pha tăng nhiệt nhanh cuối đông - đầu xuân xuất hiện rõ rệt hơn.
Vì vậy, hiện tượng “mùa xuân giống mùa hè” không còn mang tính đơn lẻ mà đang lặp lại với tần suất ngày càng rõ trong khoảng 10-20 năm gần đây, phù hợp với xu thế biến đổi khí hậu đang diễn ra.
"Khả năng thời tiết quay lại hoàn toàn kiểu mùa xuân truyền thống với mưa phùn, nồm ẩm kéo dài nhiều ngày liên tục là rất thấp, hay có thể nói là không. Thực tế phù hợp hơn là trong thời gian còn lại của mùa xuân, miền Bắc vẫn có thể xuất hiện những biểu hiện của thời tiết mùa xuân, tuy nhiên sẽ ngắt quãng, xen kẽ với nhiều ngày trời hửng nắng và nhiệt độ tăng nhanh, thậm chí nắng nóng như đầu hè", TS Trương Bá Kiên nhận định.
Cấu trúc thời tiết mùa xuân đang thay đổi, với tính ổn định thấp hơn trước.
TS Trương Bá Kiên
Có nên định nghĩa lại mùa xuân?
"Để kết luận chính xác về xu thế mưa phùn, nồm ẩm, theo tôi chưa thể chỉ nhìn trong 10 năm mà cần một chuỗi số liệu dài hơn và những phân tích khí hậu chuyên sâu hơn, bởi đây là các hiện tượng chịu chi phối bởi nhiều yếu tố như nhiệt độ, độ ẩm, mưa nhỏ, sương mù, hoàn lưu khí quyển và điều kiện địa phương.
Tuy nhiên, điều có thể khẳng định khá rõ là, mưa phùn, nồm ẩm không hẳn biến mất, mà đang thay đổi về cách xuất hiện. Chúng có xu hướng diễn ra thất thường hơn, ngắt quãng hơn và xen kẽ nhiều hơn với các giai đoạn tăng nhiệt nhanh. Nói cách khác, dấu hiệu rõ nhất của biến đổi khí hậu ở đây không chỉ nằm ở chuyện “ít mưa phùn hơn” hay “nhiều nồm hơn”, mà là ở chỗ, cấu trúc thời tiết mùa xuân đang thay đổi, với tính ổn định thấp hơn trước", TS Kiên nhận định.
Mưa phùn, nồm ẩm "vắng bóng" trong mùa xuân năm nay.
Từ những phân tích trên, TS Trương Bá Kiên cho rằng chưa nhất thiết phải “định nghĩa lại” mùa xuân miền Bắc theo nghĩa cứng, nhưng rõ ràng cần điều chỉnh cách nhìn.
Nếu trước đây mùa xuân gắn với mưa phùn, nồm ẩm kéo dài, trời âm u và nhiệt độ tăng chậm, thì hiện nay đã chuyển sang trạng thái ngắn hơn, dao động nhiệt mạnh hơn và ít ổn định hơn, với sự xen kẽ rõ rệt giữa các pha ẩm và các đợt tăng nhiệt nhanh.
Nếu xu thế nóng lên toàn cầu tiếp tục, cùng với biến động phức tạp của các hệ thống hoàn lưu lớn như xoáy cực, dòng xiết và gió mùa, đặc trưng mùa ở miền Bắc sẽ tiếp tục thay đổi. Những gì người dân cảm nhận không chỉ là bất thường của một năm riêng lẻ, mà có thể là biểu hiện của một xu thế khí hậu dài hạn.
Kiểu thời tiết này tác động khá rõ đến sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là lúa và cây trồng vụ xuân. Nền nhiệt cao hơn bình thường có thể khiến cây sinh trưởng sớm hơn, nhưng đồng thời cũng dễ làm xáo trộn khung thời vụ, khiến các giai đoạn mẫn cảm của cây trồng rơi vào đúng thời điểm thời tiết biến động mạnh.
Khi thời tiết ấm - ẩm xen kẽ với các đợt tăng nhiệt nhanh, nguy cơ phát sinh sâu bệnh, nấm bệnh và stress sinh lý trên cây trồng cũng tăng lên.
Ngoài ra, nếu nắng nóng đến sớm hơn trong các tháng tới, nhu cầu nước tưới cho cây trồng sẽ tăng sớm hơn bình thường, trong khi một số khu vực có thể thiếu mưa cục bộ.
Điều đó đòi hỏi sản xuất vụ xuân phải bám sát hơn các bản tin khí tượng, đồng thời điều chỉnh linh hoạt về lịch thời vụ, cơ cấu giống và biện pháp chăm sóc để giảm thiểu rủi ro.
Nhận định về khả năng xuất hiện một đợt “rét nàng Bân” trong tháng 3 Âm lịch, TS Trương Bá Kiên cho rằng, xác suất rất thấp và nếu có cũng chỉ se se lạnh (hay mát). Điều này không có nghĩa là hoàn toàn không còn không khí lạnh cuối mùa, nhưng nếu còn thì nhiều khả năng chỉ là các đợt lạnh, mát ngắn, cường độ không mạnh và khó duy trì lâu.
Nhìn tổng thể, bức tranh thời tiết mùa xuân năm nay được đặc trưng bởi hai yếu tố chính: nền nhiệt cao và tăng nhiệt nhanh. Trên cơ sở đó, có thể nhận định rằng mùa hè khả năng đến sớm hơn quy luật thông thường.
Một số khu vực hoàn toàn có thể xuất hiện nắng nóng cục bộ sớm hơn trung bình nhiều năm. Còn mức độ gay gắt đến đâu vẫn cần theo dõi tiếp các điều kiện hoàn lưu và trạng thái khí hậu quy mô lớn trong các tháng tới, nhất là khi ENSO đang trong pha chuyển tiếp./.
Nguồn: Nguyễn Huệ/vtcnews.vn
