Không chỉ sau 2 năm chịu nhiều tác động tiêu cực của dịch bệnh covid -19 cũng như sụt giảm tăng trưởng kinh tế, thì câu chuyện về khả năng tích lũy của người lao động mới trở thành chủ đề nóng. Bởi với mức thu nhập luôn không theo kịp với biến động chi phí sinh hoạt tối thiểu, đặc biệt là tại các đô thị lớn, thì tích lũy gần như là chuyện xa vời. Chính vì vậy, dù có các chính sách ưu đãi của nhà nước thì khả năng tiếp cận dù là mua hay thuê mua nhà ở xã hội, vẫn luôn là chuyện ngoài tầm với. Trong khi đó, việc giải quyết nhu cầu chỗ ở thì không thể trì hoãn. Liệu đã đến lúc thay đổi cách nhìn nhận, cơ chế, chính sách cho một loại hình nhà ở không phải chỉ là tài sản riêng?
Nhà lưu trú công nhân – đo ni đóng giày nhu cầu thực tiễn
7 năm trước khi đăng ký tuyển dụng tại công ty TNHH Showa Gloves Việt Nam tại Dĩ An, Bình Dương, chị Phạm Thị Tuyết Lan không quan tâm nhiều lắm đến thông tin công ty có nhà lưu trú dành cho nữ công nhân độc thân. Bởi khi ấy, như nhiều người lao động ngoại tỉnh đến Bình Dương làm việc, chị Lan ở chung nhà trọ với vợ chồng anh ruột. Nhưng những bất tiện trong sinh hoạt tại nhà trọ, lo lắng mất an toàn vì giờ giấc làm việc theo ca 2, ca 3 đã khiến chị đến với khu ký túc xá của công ty. Và từ đó đến nay, chị Lan không hề nghĩ đến việc thay đổi chỗ ở. “Thay vì mấy bạn ở trọ xa thì tụi em từ đây qua công ty có 5 phút, mà đoạn đường nó cũng an toàn. Đi làm 10 giờ đêm tan ca về tới kí túc xá thì chỉ cần gửi xe lên trên nhà xe rồi ngủ, không cần suy nghĩ có cần dắt xe lên hay không có quên khóa cửa phòng không như ở khu trọ”, chị Lan chia sẻ.
Trở lại Bình Dương sau đại dịch covid -19, làm việc ở Showa Gloves tròn 1 năm, thì cũng tròn 1 năm ở khu ký túc xá, nữ công nhân Ngô Kim Chi, quê ở Cà Mau chia sẻ “Ở đây thoáng mát, yên tĩnh, làm ca về được nghỉ ngơi. Ở nhà trọ đi làm về thì chỉ nấu nướng ăn uống ngủ nghỉ thôi, còn vào đây thì có khi mình trồng cây tưới hoa, cuối tuần thì chơi thể thao, thấy vui vẻ hơn, con người mình năng động hơn. Giờ mà cho ra ngoài nhà trọ ở, em ở không nổi đâu.”
Ký túc xá công ty TNHH Showa Gloves Việt Nam - Bích Thủy
Nếu ở công ty TNHH Showa Gloves Việt Nam, ký túc xá chỉ mới được dành phục vụ công nhân nữ độc thân thì tại Công ty CP đầu tư và phát triển Thiên Nam, Khu công nghiệp Dệt May Bình An, Dĩ An, Bình Dương, gần 200 căn hộ tại 2 khu chung cư công nhân lại đặc biệt dành cho hộ gia đình. Bởi với công ty có hơn 20 năm phát triển thì số lượng công nhân có thâm niên cao là rất nhiều. 2 vợ chồng cùng làm việc tại công ty 17 năm thì 15 năm tổ ấm của anh Lương Văn Mạnh là căn hộ chung cư 80 mét vuông được công ty sắp xếp cho. Anh Mạnh có một so sánh hết sức thú vị, 15 năm trước thuê phòng trọ 20 mét vuông đã mất 600.000 đồng/tháng, còn bây giờ, nhà rộng gấp 4 lần mà chi phí hàng tháng lại giảm phân nửa, chỉ có 300.000 đồng. Đó là chưa kể năm 2021 khi dịch bệnh covid -19 bùng phát, đây chính là điểm tựa hết sức an toàn cho 600 công nhân của Thiên Nam. “Bây giờ nhìn lại, nếu mà lúc đó còn ở phòng trọ thì không biết sao nữa. Hàng ngày xem tin tức thấy công nhân đi làm ở trọ vất vả nhiều thứ, trong khi cả chung cư này không ai bị nhiễm bệnh. Bởi vì chung cư cách nhà máy có khoảng trăm mét, thực phẩm, đồ dùng tối thiểu mua tại siêu thị công nhân cũng trong nhà máy, khép kín hết nên an toàn”, anh Mạnh chia sẻ.
Ký túc xá công ty TNHH Showa Gloves Việt Nam - Bích Thủy
Khu ký túc xá hay chung cư công nhân được doanh nghiệp xây dựng cho chính người lao động của mình, vì vậy mà nó đáp ứng một cách thiết thực nhất cho nhu cầu theo kiểu “đo ni đóng giày”. Mặt khác, việc quản lý, vận hành của các khu lưu trú cũng sẽ thuận tiện hơn khi người ở tại đây cũng đã quen với quy định, kỷ luật lao động đặc thù của doanh nghiệp. 2 doanh nghiệp dù thuộc 2 lĩnh vực khác nhau nhưng cùng có chung đặc thù là doanh nghiệp sản xuất, vì vậy, nhân lực chính là điều kiện tiên quyết để không chỉ hoạt động mà còn cho phát triển. Ông Nguyễn Thành Chung, giám đốc điều hành công ty CP đầu tư và phát triển Thiên Nam cho rằng “Những đầu tư mà công ty đưa ra chủ yếu là muốn người lao động có sức khỏe để làm việc đạt năng suất cao. Nhìn ra các quốc gia tiên tiến như Nhật Bản, Hàn Quốc, vì sao năng suất lao động của họ luôn cao, đó là vì họ đã đầu tư cho con người”. Chính vì vậy, mỗi tháng tiền thu từ chung cư công nhân là khoảng 10 triệu đồng, chỉ bằng 2/3 tiền lương cho bảo vệ và lao công, nhưng công ty xây nhà máy đến đâu thì nhà ở công nhân phải đi cùng đến đó. Và điều mà công ty nhận lại chính là trong những lúc khó khăn nhất như mùa dịch bệnh vừa qua, sản xuất vẫn không bị đứt gãy.
Có tích lũy thì mới dám nghĩ đến chuyện nhà ở
Chi phí cho việc ở, theo một khảo sát gần đây nhất là từ 10 – 20% thu nhập của người lao động, trong khi các tiêu chí như gần chỗ làm, an ninh, vệ sinh và tiện ích gần như luôn mâu thuẫn với khả năng chi trả của công nhân. 120 nữ công nhân, tức khoảng 1/10 người lao động của công ty TNHH Showa Gloves Việt Nam đang sống tại ký túc xá 134 phòng này, ngoài việc được miễn hoàn toàn chi phí chỗ ở, điện nước, mỗi phòng còn được công ty trang bị các vật dụng sinh hoạt tối thiểu như tủ, kệ, bếp ga, nồi cơm điện, quạt. “Mình ở dưới quê lên, nếu mình không có tiền thì một là mình phải đi ăn cơm tiệm, hai là mình phải bỏ một số tiền mua những vật dụng cơ bản đó về nấu ăn. Nó sẽ mất một khoản đáng kể. Trong khi công ty cấp cho mình xài, hư thì báo để công ty sửa. Tivi mà hư là được đổi cái mới ngay”, chị Phạm Thị Tuyết Lan kể. “Vào đây thì chi phí mình được tiết kiệm nhiều hơn, mình có thể chi tiêu vào việc khác hoặc mình dành dụm tiết kiệm” chị Ngô Kim Chi cho biết.
Chung cư công nhân công ty Thiên Nam - Bích Thủy
Nhiều công nhân cho biết, nhà ở xã hội thật sự là ước mơ của họ nhưng ước mơ ấy luôn ngoài tầm với, kể cả với chính sách ưu đãi của nhà nước. Bởi với thu nhập như hiện nay thì trang trải cho cuộc sống đã phải rất tính toán thì làm sao có tích lũy để đủ cho khoản chi trả ban đầu, chứ chưa nói đến giai đoạn thanh toán sau này.
Có một miếng đất nhỏ nhưng thay vì xây nhà để ở, nhưng 15 năm nay anh Lương Văn Mạnh vẫn chọn ở chung cư công nhân. Bởi việc tiết kiệm chi phí thuê nhà, tiền điện nước, chi phí đi lại, thậm chí là cả tiền học cho con khi được công ty hỗ trợ một phần, không chỉ giúp anh lo cho ông bà ở quê hiện tại mà còn nghĩ tới 1 tương lai xa hơn. Đó chính là phần tích lũy để sau này có thể hiệ thực hóa ước mơ có căn nhà riêng trên đất của mình khi không còn đủ điều kiện để ở lại chung cư của công ty.
Chính sách cho khu lưu trú công nhân
Bình Dương hiện có hơn 200 doanh nghiệp tự xây dựng khu lưu trú, ký túc xá cho người lao động của mình. Nhưng điều đáng nói là, toàn bộ loại hình này đều được xây dựng trong giai đoạn Bình Dương trải thảm đỏ thu hút đầu tư, tức giai đoạn khu công nghiệp mới chỉ phát triển tại địa phương này. Từ 10 năm nay, không có thêm 1 dự án nào thuộc loại hình này do nhiều lý do. Trong khi đó, bà Nguyễn Hoàng Bảo Trân, phó chủ tịch Liên đoàn lao động tỉnh Bình Dương cho rằng con số hơn 200 doanh nghiệp có hình thức xây dựng các khu nhà ở công nhân là còn rất ít so với số lượng doanh nghiệp cũng như là số lượng người lao động ở Bình Dương.
Căn hộ 80m2 tại chung cư công nhân công ty Thiên Nam - Bích Thủy
Ngoài những quy định của nghị định 82 năm 2018 không cho phép người lao động không được ở lại trong khu công nghiệp, thì những biến động trong giá đất, đặc biệt tại những khu vực sau khi khu công nghiệp hình thành và phát triển cũng là một rào cản lớn cho doanh nghiệp khi quyết định xây nhà lưu trú cho người lao động của mình. Ông Trần Ngọc Vinh, chủ tịch Công đoàn công ty Thiên Nam cho biết: năm 2007, công ty bỏ ra 30 tỷ mua 20.000 m2 đất để xây chung cư công nhân. Sau đó Quỹ hỗ trợ đầu tư và phát triển Bình Dương cho vay 80 tỷ với lãi suất ưu đãi 3,6%/năm nên chung cư công nhân mới có thể đi vào hoạt động năm 2008. Còn hiện nay, chỉ tính riêng tiền đất, nếu với giá 10 triệu đồng/ m2, thì dẫu có tâm huyết với mô hình này đến mấy, công ty cũng khó đủ khả năng để mua đất chứ chưa nói đến tiền xây nhà. Đó là chưa kể những quy định, thủ tục hành chính mà doanh nghiệp cần đáp ứng để có thể hình thành khu nhà ở công nhân.
“Để mà các doanh nghiệp cùng chung tay được với nhà nước hỗ trợ lo cho người lao động chỗ ở, thì tôi nghĩ là cần 1 cơ chế hoặc 1 chính sách cụ thể hơn để doanh nghiệp có cơ sở, có căn cứ xây dựng các khu nhà ở này”, bà Bảo Trân nhấn mạnh./.
Bài và ảnh: Bích Thủy/kenhcongdong.com
