Dự thảo Luật Các tổ chức tín dụng sửa đổi đã đưa ra nhiều quy định nhằm khắc phục tình trạng sở hữu chéo, hạn chế thao túng ngân hàng. Nhưng theo một số chuyên gia, việc chống sở hữu chéo không đơn thuần chỉ là siết tỉ lệ sở hữu cổ phần.
Theo dự thảo luật, giới hạn sở hữu của cổ đông và người có liên quan từ 20% xuống 15%; cổ đông là tổ chức giảm từ 15% xuống 10%. Tỉ lệ sở hữu cổ phần cổ đông cá nhân giữ nguyên 5%. Đồng thời cổ đông lớn của một tổ chức tín dụng và người có liên quan không được sở hữu cổ phần quá 5% tại tổ chức tín dụng khác.
Hiện Quốc hội chưa thông qua dự thảo Luật Các tổ chức tín dụng và theo các chuyên gia, đây là khoảng thời gian quan trọng để rà soát chỉnh lý các vấn đề còn "lấn cấn".
Không chỉ dựa vào những con số
Theo nhiều chuyên gia, mục đích của quy định trên là tốt nhưng nếu cứ có nơi nào vi phạm thì siết chung sẽ khiến nhiều đơn vị khó khăn, trong khi vẫn có thể có tình trạng lách luật.
Ngân hàng SCB tại quận 1, TP.HCM - Ảnh: T.T.D.
Nhìn từ vụ Vạn Thịnh Phát - SCB, TS Đinh Trường Hinh, nguyên chuyên gia kinh tế trưởng World Bank ở Washington D.C, nhận xét đây là vấn đề "lường gạt" chứ không phải chỉ thuần túy chuyện sở hữu chéo.
Theo ông Hinh, giảm tỉ lệ sở hữu các cổ đông sẽ không đủ để ngăn chặn sở hữu chéo vì có nhiều cách lách luật nhằm gián tiếp tăng cổ phần và nắm quyền chi phối như nhờ người khác đứng tên hoặc lập nhiều công ty con cháu để đứng ra mua cổ phần.
Bản kết luận điều tra được Cơ quan cảnh sát điều tra Bộ Công an ban hành cho thấy bà Trương Mỹ Lan, chủ tịch Vạn Thịnh Phát, dù không giữ chức vụ gì tại SCB nhưng lại có "quyền lực tuyệt đối" chi phối toàn bộ nhà băng này.
"Bởi vậy, không thể nào dựa vào một vài con số để quyết định được", ông Hinh nói và cho rằng vấn đề chính của hệ thống ngân hàng Việt Nam là chưa hoàn thiện về cả hai mặt: cai quản và nhận dạng/quản lý rủi ro.
Tòa nhà 193-203 Trần Hưng Đạo, phường Cô Giang, quận 1, TP.HCM trước đây là trụ sở của Ngân hàng SCB - Ảnh: T.T.D.
Giám sát quan trọng hơn cắt giảm cơ học
Trong nhiều giải pháp đưa ra, ông Hinh đặt yếu tố "quản lý chặt chẽ" đầu tiên. Việc quản lý ở đây gồm theo dõi và kiểm tra sở hữu cổ phiếu, tài sản ngân hàng. Còn công tác kiểm tra phải đủ hai nghiệp vụ là thanh tra tại chỗ và thanh tra từ xa.
Ngoài ra, cần quy định rõ ràng về việc các ngân hàng phải công bố rõ ràng thông tin về sở hữu cổ phiếu và mối quan hệ giữa các ngân hàng với nhau để tạo sự minh bạch.
Bên cạnh đó, cần thiết tách biệt quyền biểu quyết và quyền quản lý. Điều này đảm bảo rằng người sở hữu cổ phiếu không có quyền can thiệp vào công tác quản lý và những quyết định kinh doanh của ngân hàng mà họ sở hữu.
PGS.TS Vũ Sỹ Cường, kinh tế trưởng Viện công nghệ và phát triển tài chính (Học viện Tài chính), cũng cho rằng việc giảm tỉ lệ sở hữu sẽ tạo cơ sở để phân tán, đa dạng hóa quyền lực. Tuy nhiên, luật có quy định nhưng không làm tốt khâu thanh tra giám sát cũng khó với vô số những công ty con - cháu.
Từ đó, ông Cường ủng hộ bổ sung trách nhiệm công khai thông tin về người có liên quan, người quản lý, điều hành tổ chức tín dụng, trách nhiệm công bố thông tin cổ đông sở hữu từ 1% vốn điều lệ của tổ chức tín dụng trở lên.
TS Đinh Trường Hinh cho rằng cần thiết lập một khung pháp lý cụ thể trong lĩnh vực tài chính để làm rõ cơ cấu sở hữu, chủ sở hữu thực và trách nhiệm giải trình. Đồng thời cần giảm bớt sở hữu của Nhà nước tại các ngân hàng thương mại và tách rời chức năng ngân hàng thương mại và các công ty đầu tư.
Ví dụ ở Mỹ, các nhà đầu tư phải nộp báo cáo cho Ủy ban Chứng khoán và giao dịch (SEC) khi họ nắm giữ 5% cổ phần có quyền biểu quyết; còn FED giới hạn số lượng mà các ngân hàng thương mại có thể đầu tư vào cổ phiếu và mức độ rủi ro mà các ngân hàng có thể gặp phải khi đầu tư.
Tóm lại theo nhiều chuyên gia, việc siết tỉ lệ sở hữu một cách cơ học chưa đủ để ngăn chặn sở hữu chéo mà cần hướng tới cải cách thực sự với việc đổi mới mô hình giám sát cùng làm chặt chẽ quy định công bố thông tin...
Dự thảo Luật Các tổ chức tín dụng sửa đổi đã đưa ra nhiều quy định nhằm khắc phục tình trạng sở hữu chéo, hạn chế thao túng ngân hàng - Ảnh: Q.Đ.
Lo ảnh hưởng thu hút nhà đầu tư chiến lược
Bàn việc siết tỉ lệ giới hạn cổ phần với cổ đông tổ chức, PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, trưởng bộ môn thị trường tài chính Đại học Kinh tế TP.HCM, cho rằng sẽ có nhiều ngân hàng có sự xáo trộn nhất định nếu áp dụng quy định này.
Ngoài ra, việc giảm cổ phần cổ đông tổ chức cũng cần được tính toán thêm bởi điều này có thể sẽ ảnh hưởng đến việc kêu gọi nhà đầu tư chiến lược của ngân hàng. "Nhiều bên đánh giá mức 10% với cổ đông chiến lược là thấp, họ bỏ tiền ra cũng muốn có tiếng nói trong ngân hàng", ông Huân nói.
Ông Huân cũng đặt vấn đề về tỉ lệ sở hữu đối với cổ đông nước ngoài sẽ được quy định như thế nào? Nếu cũng siết, chắc chắn sẽ làm giảm sức hấp dẫn việc thu hút cổ đông ngoại.
TS Phạm Mạnh Hùng, phó viện trưởng Viện Nghiên cứu khoa học ngân hàng, nhấn mạnh mấu chốt chống trong sở hữu chéo, thao túng vẫn là tìm "ông chủ" thực sự của ngân hàng. Theo thông lệ quốc tế, việc giám sát quản lý sở hữu chéo phải thực hiện qua cả công cụ hữu hình và vô hình.
Trong đó, công cụ vô hình là để thị trường giám sát điều tiết. Để làm việc này, thị trường cần thông tin minh bạch. Còn công cụ hữu hình chính là tỉ lệ giới hạn sở hữu cổ phần, đây cũng là căn cứ xử lý sai phạm./.
Nguồn: Bình Khánh/tuoitre.vn
